Si funksionon trupi gjate dites?

Koha me mire per mesim - memoria netop formeeshtenemengjes. Mirepo, gjithchka qekeni mesuar gjatekesaj kohe, duhet qeta perserisni pas dreke nese deshironi tei kujtoni edhe pas njejave.

Koha per ushtrime - ushtrimet duhet terezervohen pasdite, sepse asgjenuk do teperfitoni nga ngritja e peshave nemengjes, sado qetemundoheni.
Darka e shijshme - asnjeheremos rezervoni darken nerestoran neoret e vona, sepse shqisat e shijes dhe nuhatjes funksionojnemesemiri nemes oreve 17 dhe 19.
 
Gezuar! - duhet t'i shmangeni veseve qeneoret e vona tezbrazni frigoriferin, sepse lukthi naten punon mepak.
Gjumi - lodhemi nemes oreve 13 dhe 14. "minipauzat" natyrore teorganizmit janerreth 9 dhe 15. Nuk eshtee chuditshme kur fleni neautobus gjatekthimit nga puna.

Pastrimi dhembeve - gjatedites gjendrat e brendshme negojetajojnetretje alkaline e cila shkatrron bakterjet. Mirepo, ajo nuk prodhohet nemesnatedhe rreth ores 6. Per kete, mos harroni t'i pastroni dhembet para se tefleni.

Koha eshteper tefjetur - keshillohet teshkohet nekrevat para mesnates, pasi qelizat e lekures regjenerohen nemes ores 23 dhe 11 (vetem nese flejme). Ndersa thonjtedhe floket rriten meshpejtenemes ores 16 dhe 18.

Shkaqet e pergjithshme: Qendrueshmeria e eres se keqe edhe pas largimit te faktoreve lokal e mbajtjes se higjienes se gojes kerkon ekzaminim te thelluar te sistemeve te pacienteve. Shkaqet e pergjithshme mund te jene semundjet e rrugeve te siperme te frymemarjes, ku duhet te percaktohet nese era e keqe vjen nga goja apo hunda. Semundjet e rrugeve te siperme te frymemarjes e detyrojne te semurin te marre fryme me goje duke shkaktuar tharje te saj dhe pakesim te peshtymes.
Semundjet e rrugeve te poshtme te frymemarjes si trakeitet, bronkitet. Si dhe semundjet e aparatit tretes , barkut dhe melchise pankreasit japin ere te keqe karakteristike. Gjate chrregullimeve te melchise (Foetor hapaticus) ndjehet ere e gjakut te shperbere, ndersa nga pankreasi do te kemi eren e keqe te molles se kalbur ku e gjejme te diabetiket. Nga te semuret nga veshka ndjehet ere e ngjajshme me ate te urines nga prania e amoniakut

Teu japni femijeve tableta fluori

Flori neshumemenyra parandalon karijesin.

Karijesi paraqet demineralizim (humbje temineraleve) teindit dhembor.Flori jo vetem qee  parandalon demineralizimin, por edhe aktivizon remineralizimin (deponim i mineraleve tereja nedhembe). Kjo do tethotese karijesi nestadin mefillestar mund tesherohet dhe me aplikacion teflorit.

Flori e ben dhembin metefortedhe rezistent ndaj bakterjeve.

Bakterjet shkatrrojnedhembin neatemenyreduke zberthyer karbohidratet (sheqernat) dhe duke rritur vlerat e  acideve tendryshme negoje, sjell deri te demineralizimi i indit dhembor.

Si dhe sa duhet tejepet Flori?

Flori normal gjendet neujin e pijshem, dhe neato vende ku koncentrimi i florit eshtembi  0,7 mg/l  nuk eshtee nevojshme fluorizimi i ujit, ku neketemenyredo tekishim reduktim tekarijesit prej 50-60 %.

Menyra mee mireper dhenien e florit femijeve eshteajo me tableta. Neketemenyrekarijesi reduktohet 80 %.

Organizata boterore per shendetesi jep keto vlera dozimi per femije:

Semundjet e zemres; Studim mbi vlerat e sojes

Shume gra qe vuajne nga zemra diagnostikohen gabimisht, pasi shenjat e para te semundjeve te zemres tek grate jane ndryshe nga ato tek burrat. Mjeket analizuan 20 mije paciente ne 14 vende te ndryshme dhe zbuluan se 8 perqind e atyre qe ishin te semura nga zemra kurre nuk ishin ankuar per ndonje dhimbje ne krahror. Por eshte interesant se mundesite per vdekje te atyre qe nuk kishin dhembje ne kraharor ishin 3 here me te medha. Ne vend te dhemjes, grate mund te ndiejne mungese fryme-marrjeje, dhImje ne shpatull, ose qafe, dhe provojne ndjersitje, te vjella e ndonjehere humbje ndjenjash. Menyra qe mjeket zakonisht perdorin per diagnostikim eshte Elektro-Kardio-Grami ose E-K-G, por kjo metode mund te mos jape rezultate per shkak paqendrueshmerise hormonale tek grate. Mjeket pohojne se EKG-ja mund te jape rezultate me te sakta per disa gra. Kardiologet ne te vertete mund te shohin qarkullimin e gjakut ne zemres. Studimi i rekomandon mjeket, e posaçerisht ata qe punojne ne spitalet e ndihmave te shpejta qe te shtojne vete-dijen e tyre ndaj shenjave te tilla te vogla te semundjeve te zemres ne menyre qe pacientet te dianostikohen sa me pare. Shkencetaret hedhin poshte idene se soja mund t’i ndihmoje grate pas periudhes se menopauzes per te luftuar simptomat e plakjes siç jane humbja e kujteses, dobesimi i kockave dhe shtimi i kolesterines. Por ata thone se soja permban edhe nje elemet te ngjashme me estrogjenin dhe nuk ka te dhena qe te tregojne se perdorimi i sojes eshte i demshem.

Studim mbi vlerat e sojes

Shkencetaret kane patur arsye te mendonin se soja mund te ndihmonte grate per te luftuar shenjat e plakjes siç jane humbja e kujteses, dobesia e kockave dhe shtimin e kolesterines. Mjekja Johana Lampe prane qendres mjekesore Fred Hutchison ne Seatle te shtetit Washington thote se studime te here pas hereshme kishin treguar se perdorimi i sojes mund te ndihmonte per te luftuar keto simptoma tek grate ne moshe te re dhe pengon rritjen e nivelit te kolesterines tek burrat. Mjekja Lampe dhe ne bashkepunim me tre institute mjekesore ne Holande, studiuan efektet e sojes tek grate mes moshave 60 - 75 vjeç. Shkencetaret analizuan te dhenat mjekesore te 100 grave per nje vit, duke matur densitetin e kockave te tyre dhe nivelin e kolesterines. 50 prej grave te perfshira ne studimim dha çdo dite protein soje ne forme pluhuri dhe per te bere krahasimin, 50 grave te tjera iu dha qumesht pluhur. Mjekja Lampe thote se trajtmi me proteine soje i ketyre grave nuk pati ndonje efekt persa i perket kujteses, densitetit te kockes apo nivelit te kolesterines. Ajo thote se mungesa e ketij efekti mund te lidhet me moshen e pacienteve, pasi dihet se menjehere pas menopauzes, kockat e grave dobesohen me ritem shume te shpejte dhe pastaj ky ritem ngadalesohet. Ne moshen 60 vjeç, mund te jete shume vone per proteinen soja qe te kete ndonje efekt pozitiv ne kete drejtim. Mjekja Lampe thote se nuk ka ndonje te dhene qe te tregoje se perdorimi i sojes eshte i demshem, ne fakt soja ehte nje burim i plote proteinash. Ne proteinen soja gjendet edhe nje element i ngjashem me estrogjenin, qe quhet Isoflavones.

Studim premtues mbi Alcajmerin; Teknologji e re per operacion ne sy; Zbulohen fosilet e nje kafke 930 mije vjecare.

Shkencetaret perllogarisin se deri ne vitin 2010 rastet e semundjes se Alcajmerit pritet te tre fishohen nga 6 milione ne 18 milione. Kete ata e lidhin me shtimin e jetegjatesise se njeriut. Dihet se Alcajmeri prek njerezit e moshuar mbi 65 vjeç, nderkohe qe jetegjatesia mesatare pritet te rritet ne 80 vjeç gjate ketij 10 vjeçari. Shkencetaret thone se sikur shfaqja e shenjave te semundjes te vonohej vetem disa vjet, njerezit e moshuar nuk do te provonin pasojat e saj te renda si humbja e plote e kujteses dhe vuajtje te tjera.

Ky çift ne te tetedhjetat ben nje jete normale, megjithese Albert eshte diagnostikuar me nje lloj shregullimi kujtese qe shfaqet tek njerezit ne moshen mbi 65 vjeç dhe qe shpesh pasohet me Alcajmer. Problemi me me i madh per Albertin eshte se ai hutohet kur nget makinen. Edhe kur kaloj neper rruge te njohura ndonjehere ato me duken sikur nuk i kam pare kurre, thote ai. Por nese semundja qendron ne kete nivel, kjo eshte mire, thote e shoqja e tij, Beti. Nje studim i klinikes Mejo sikur jep shpresa se procesi i humbjes se kujteses si ne kete rast mund te nderpritet me Aricept, ilaçi me i perdorshem qe mjeket rekomandojne kunder Alcajmerit. Doktor Ronald Peterson thote se ky eshte studimi i pare ne bote qe tregon se mjekesia mund te nderhyje ne fazen e hereshme para se te shfaqjes se plote Alcajmerit. Ne studim u perfshine 729 persona me shrregullime te kujteses. Tek ata qe u trajtuan me ilaçin Aricept, shfaqja e Alcajmerit u vonua 6 deri 8 muaj. Doktor Peterson thote se kjo tregon se mjekesia ndodhet ne pragun e gjetjes se nje ilaçi apo trajtimi qe mund te parandaloje perparimin e ketij shregullimi te kujteses duke vonuar ose shmangur ne kete menyre shfaqjen e Alcajmerit. Shkencetaret thone se studimi merr nje rendesi te veçante pasi me shtimin e jetegjatesise pritet te shtohen edhe rastet e Alcajmerit duke krijuar veshtiresi gjithashtu per familjet dhe sistemin e kujdesit shendetsor. Doktor Stiven Salloway thote se studimi eshte inkurajues; por nuk ofron ndonje kure per semundjen, por vetem shpresa per sherim. Sa i rendesishem eshte ky studim, kjo mund te shihet tek Hallie Simpson. Gjendja e tij tani ka kaluar nga shrregullimi i kujteses tek Alcajmeri. E shoqja e tij, Evelin thote se çdo mengjes ai ngrihet e vishet per te shkuar ne Kishe, sikur te ishte e diele. Te gjitha ditet i duken te diela. Rezultatet e studimit premtojne se nje dite ato mund te çojne ne kurimin e njerezve si Hallie Simpson dhe miliona te tjereve qe vuajne nga Alcajmeri.

Operacioni ne sy

Kohet e fundit, agjencia federale per ushqime dhe ilaçe miratoi perdorimin e nje teknologjie te re per operimin e syve per njerezit qe kane probleme me te parit larg ose afer. Ky zjarrfikes nga Hustoni i shtetit Tetkas eshte nje prej atyre qe vuan nga syte dhe shkoi ne kete klinike per te kerkuar ndihme. Doktor Mike Mann e njohu ate me teknologjine e re te quajtur Kristalens ose lente kristali. Ajo eshte nje cipe e holle me baze silikoni, e cila transplantohet ne sy. Per pacientet ndyshimi eshte dramatik dhe vetem ideja per heqjen dore nga syzet me xhama optike i shtyn ata t’i nenshtrohen nje teknologjie te tille. Operacioni zgjat rreth 20 minuta dhe pacientet thone se dhimbjet jane minimale. Mjeket thone se operacioni i transplantimit te lenteve kristalore kryhet vetem nje here dhe nuk ka nevoje te perseritet, siç ndodh me metoden Lasik kur pacientit i duhet t’i nenshrtrohet perseri kesaj procedure pas 20-25 vjetesh. Operacioni per transplantimin e lenteve prej kristali kushton rreth 5 mije dollare per çdo sy.

Fosil i lashte

Shkencetaret kane zbuluar fragmente te kafkes se fosilizuar te nje specie njerezore qe ka jetuar 930 mije vjet me pare. Fosili qe u zbuluar ne nje rajon te Kenias ne Afrike, hedh nje drite re mbi prejardhjen e njeriut. Shkencetaret shpresojne se kjo do te ndihmoje per te sqaruar se cilat specie primitive jane pararadhes te drejtperdrejte te njeriut modern. Prej kohesh, shkencetaret kane argumentuar se nje lloj specie e hereshme njerezore, e njohur si Homo Erektus, ose njeriu i pare qe filloi te ecte me dy kembe, u largua nga Afrika dhe u vendos ne Azi para se vendin e tij ta zinin specie te tjera njerezore. Por fosilet e species se asaj periudhe jane te ralla ne Afrike dhe megjithese kafka e fosilizuar eshte njejtesuar si Homo Erektus, vazhdon te mbetet e paqarte se çfare lloj speciesh njerezore primitive jetonin ne Afrike 500 mije deri ne 1 milione vjet me pare. Kafka e zbuluar rishtaz eshte me e vogel sesa ato te njohura deri tani. Grupi i antropologeve, kryesuar nga shkencetari amerikan Richard Potts, thote se prane vendit te kafkes u gjeten edhe vegla primitive pune. Ky zbulim ka rindezur debatin mes shkencetareve rreth çeshtjes nese gjate periudhes se ekzistences se Homo Erektusit kane qene te pranishme edhe specie te tjera te ngjashme me njeriun. Gjithashtu vazhdom te ekzistoje pikepyetja nese Homo Erektusi eshte paraardhes i drejtpererdrejt i homo sapientit, njeriut te sotem, apo ka vetem lidhje te largeta me te.

Chka jane semundjet e paradontit?

Fjala "paradont" do te thote "rreth dhembit". Behet fjale per infeksion bakteriologjik te cilat shkatrrojne fibrat dhe kocken perreth, ku keto e mbajne dhembin ne gojen tuaj. Keto semundje nese nuk sherohen mund te sjellin edhe deri te humbja e plote e dhembit.

Shkaktaret e semundjes:

Pirja e duhanit
Me siguri e dini se pirja e duhanit lidhet me shume semundje serioze, sich jane karcinomat, semundjet e zemres dhe mushkerive, por edhe me shume probleme tjera shendetsore. Ajo qe me siguri nuk e dini eshte se pirsit e duhanit jane shume me te predispozuar per shfaqjen e semundjeve te parodontit. Me sakt, sipas zbulimeve te fundit tregohet se pirja e duhanit eshte njeri nder faktoret kryesor per shfaqjen dhe zhvillimin e semundjeve te parodontit.

Shtazania dhe puberteti
Pastrimi chdo dite i dhembeve, ushqim i shendetshem, dhe aktivitetet sportive jane te domosdoshme per mbajtjen e formes tuaj. Megjithate, ne nje periudhe te caktuar duhet te kushtohet nje kujdes me te madh mbi shendetin. Gjate pubertetit, menopuzes, shtatzanise ne trup vjen deri te ndryshimi i hormoneve, te cilat mund te ndokijne ne inde te ndryshme, si dhe ne gingiva ku gingivat mund te behen shume te ndjeshme .

Stresi
Stresi eshte i lidhur me shume gjendje serioze, si tensioni i larte, karcime, dhe shume probleme tjera. Stresi eshte njeri nder faktoret kryesor ne shfaqjen e semundjeve te parodontit. Hulumtimet tregojne se stresi mund te dobsoje organizmin ne lufte kunder infeksioneve.

Barerat
Disa barera, si p.sh, kontraceptivet oral, antidepresivet, dhe disa barera per semundjet e zemres mund te ndikojne ne shendetin oral. Patjeter njohtoni stomatologun per te gjitha barerat qe i perdorni.

Clenchingg dhe grinding
A ju ka thene dikush se naten i kercitni dhembet? A i shtrengoni dhembet gjate zgjidhjes se ndonje problemi tuaj, apo gjate provimit? Kercitja apo shtrengimi i dhembeve jep nje force te madhe ne indet qe e rrethojne dhembin dhe keshtu pershpejtoni demtimin e indeve parodontale.

Diabetes
Nese keni semundjen e diabetesit (semundjen e sheqerit) jeni te predispozuar per infeksione dhe semundje te parodontit. Sipas American Diabetes Associoation gati 16 milione Amerikane vuajne nga Diabetes, mirepo gjysma e tyre nuk kane diagnozen e caktuar te kesaj semundje.

Ushqimi i dobet dhe i njellojshem
Ushqimi i varfer me perbersit kryesor mund te rrezikoje sistemin imunitar te organizmit dhe keshtu te veshtiresoje luften e organizmit kunder infeksioneve. Kur behet fjale per semundjet e parodontit, fjala eshte per infeksionet serioze, dhe ushqimi jo i rregullt mund te keqesoje gjendjen e gingivave.

Semundjet tjera sistematike
Infeksionet e gojes mund te ndokojne ne shendetin tuaj ne pergjithes. Semundjet e parodontit mund te jene nje faktor i rrezikut ndaj semundjeve te sistemit kardio-vaskular, infarktit, kontrollin glikemik tek diabetiket, lindjes parakohe dhe lindjes se femijeve me peshe te vogel.

Ekzistojne disa lloje te semundjeve te paradontit:

Gingivitis
Eshte forma me e lehte e semundjes se parodontit. Gingivat gjakosen lehte dhe jane te skuqura. Shpejte sherohet me terapi profesionale dhe higjiene te mire dhe te perditshme.

Paradontitis i lehte
Nese gingivitis nuk sherohet, si forma me e lehte e semundjeve te parodontit, athere mund te zhvillohet dhe parodontitis. Ne fazen fillestare vjen deri te shkatrrimi i kockes dhe indeve rreth dhembit.

Paradontitis i mesem dhe i rende
Deri te kjo semundje vjen nese nuk sherohen dy fazat e mehershme, gingivitis dhe parodontitis i lehte. Kjo eshte forma me e rende me te cilen vjen deri te humbja e kockes dhe indeve perreth.

Paradontitis juvenil
Paraqitet tek adoleshentet, dhe karakterizohet me humbje te shpejte te kockes rreth dhembeve te perhershem. Karakterizohet me grumbullim te madh te pllakes bakteriale dhe gurzave. Rreth dhembit mund te krijohen xhepa parodontal. Nese nuk fillohet sherimi menjehere mund te vie deri te humbja e kockes dhe dhembeve.

 Hapat e para me protezetotale

Gjatedor zimit dhe venjes seprotezes sere dhe perdorimit tesaj fillon faza me kryesore dhe Korekcioni i protezes , e cila siguron qeproteza t’i permbush tegjitha faktoret dhe kerkesat per tecilen dhe eshtebere. Ështeme rendesi teceket se: pacienti duhet temesohet me njetrup tehuaj, kurse stomatologu duhet teelimonojetegjitha elementet tecilat shkaktojnedhimbje, stabilitetin e protezes me dhembet tjere, stabilitetin e vet protezes etj.

Pacienti neditet e para kalon nefazen e adaptimit me trupin e huaj, chka do tethotemesimi i tefolurit dhe pertypjes dhe shumefunksione tetjera qeme mungesetedhembeve ka harruar t’i perdoreose i ka beregabim. Kjo kohee adaptimit ka sukses kur me rregull ose disa here per ditevjen per korekcion.

Intenzitetin e cakton stomatologu, kurse pacienti asaj duhet t’i permbahet. Dhimbjet e mishrave tedhembeve tecilat paraqiten diteve tepara gjatembajtjes seprotezes, dhe dhimbjet e pakta tedhembeve tjeretek protezat parciale, evitohen me korekcione tevogla tecilat behen neordinance, dhe njehere ju perkujtojmese korekcionet e rregullta nuk do t’ u bejneqeprotezen t’ e mbani negote.  

Proteza dhe Bakteret

Grumbullimet e ushqimit tecilat hyjnendermjet pjeseve plastike (metalta) teprotezes, neqiellzedhe nofull apo nepjeset ndermjet dhembeve nuk mund telargohen nemenyrenatyrale me peshtymeapo gjuhe.
Mos mirembajtja e higjienes shkakton grumbullim tebaktereve nethellesi teprotezes ku edhe vie deri te era e keqe nga goja, grumbullim tegurezave, pamje tekeqe (sidomos tek pirsit e duhanit) dhe nefund deri te inflamacioni i gingives (gingivitisi).
Tek protezat parciale duhet tekemi parasysh se mbetjet e ushqimit dhe bakteret meseshumti grumbullohen nevendet rreth dhembeve tembetur negojechka dhe mund teshkaktojegjakderdhje dhe inflamacion tetyre.
Pastrimi i rregullt i protezes (pas chdo ngrenje) eshtembrojta kryesore nga bakteret.
Keshillohet edhe pastrimi njeherenejavei protezes per shkaterrimin e baktereve me anetetabletave apo pluhurit.

 Higjiena e protezes totale

Proteza pavaresisht se prej chfarerrethanave negojedhe prej chfaremateriali eshtei punuar, mundeson qechdo pacient teketehigjieneperfekte negoje.
Rregull e paredhe themelore eshtese pas chdo ngrenje protezen duhet pastruar me furrche. Si mjet per pastrim duhet teperdoret sapun me PH telehte. Pasten per dhembenuk duhet ta perdorni per pastrimin e protezes. Disa substanca tepastes ua prishin shkelqimin e protezes, chka vjen deri te demtimet e thella, prishje teshpejtedhe plasje teprotezes.
Per heqjen e gurezave dhe grumbullimeve tjera teforta duhet tebehen nelaborator me perpunim mekanik dhe preparate kimike.
Kur nuk e mbani protezen negojeajo duhet tembahet neujedhe netemund tevendoset ndonjetableteper pastrim teprotezes. Per vendosje pastaj ajo duhet teshplahet mire me uje. Mbajtja e protezes netethatezvoglon afatin e perdorimit dhe vjen deri te tharja e materialit prej teciles eshtebereproteza.

 Kariesi i dhembeve 

Kariesi i dhembeve paraqet njeproces patologjik, i cili karakterizohet me prishjen e teresiseanatomike tedhembeve, i cili prek indet e forta tedhembit, duke filluar nga siperfaqja e deri nethellesi tekorones sedhembeve.
Kariesi prek smaltin dhe dentinen, por neqoftese nuk mjekohet prek edhe pulpen e dhembit.

Kariesi eshtenjenga problemet meterendesishme nestomatologjinebashkekohore.

Nelindjen e kariesit ndikojnefaktoretendryshem si ato klimaterike, tereni, uji i pijshem, menyra e ushqyerjes.

Nelindjen e kariesit ndikon edhe mosha. Kariesi prek tegjitha moshat pa perjashtim, por mei perhapur eshtenemoshat e reja, nemoshat 2 deri 3 vjech ai eshtei perhapur me 20-30%, kurse shifra maksimale arrin nemoshat 8 deri 10 vjech, kjo ndodh per faktin se negojen e femijeve kemi dhembeteperzier (kemi dhembetequmshtit dhe dhembeteperhershem).

Nelindjen e kariesit ndikojneedhe faktoret lokalesi peshtyma, cipat dhe guri i dhembeve.

Kariesi meseshumti lokalizohet nedhemballen e perhershme, ku nemoshat 12 deri 13 vjech ajo eshtee perhapur deri 60-70%.

Shenjat klinike tekariesit jane:

Ndryshimi i ngjyres
Prishja e teresiseanatomike (formimi i zgavres)
Dhimbja e nxitur nga ngacmues tendryshem
chrregullimi i funksionit (Funxio lesa)

Pulpitet

Janeinflamacione tepulpes, qekaneetiologji tendryshme.
Neshumicen e rasteve ato janepasojee procesit karioz nedhembin qembetet i pamjekuar.
Nezgavren e formuar kemi grumbullim temikrobeve tendryshme, tecilat me veprimatrinee tyre shkaterruese chojnederi te hapja e kanalzave dentinare, ku ngacmjonepulpen me anetetoksinave bakteriale duke shkaterruar plotesisht pangesen dentinare dhe duke u futur nepulpe.

Pulpitet mund tejene:

Akute
Pulpit akut seroz i pjesshem (Pulpitis Acuta Partialis)
Pulpit akut seroz teresor (Pulpitis Acuta Totalis)
Pulpit akut qelbezues (Pulpitis Acuta Purulenta)

Kronike
Pulpit kronik ulcheroz (Pulpitis Chronica Ulcerosa)
Pulpit kronik hipertrofik (Pulpitits Chronica Hypertrofica)
Pulpit gangrenoz (Pulpitis Chronica Gangrenosa)

Si shkaqe tjera mund tejeneteshkaqe tepergjithshme dhe lokale.

Shkaqet lokale janetraumatike, fizike, termike dhe kimike, kurse ato pergjithshme janeato raste kur pulpiti zhvillohet nedhembeintakt (dmth korona e tyre nuk eshtee prekur dhe e demtuar). Neketo raste pulpiti eshterjedhojee ndikimit temikrobeve me anetegjakut.

Dhimbja eshteshenja e rendesishme e cila shoqeron tegjitha llojet e pulpiteve akute duke filluar nga hiperemia pulpare.
eshte pikerisht dhimbja e cila detyton pacientet teparaqiten tek mjeku.
Kjo dhimbje eshtepa shkak dhe ka njekohezgjatje tendryshme, dhe eshterjedhojee rritjes seshtypjes nedhomen pulpare.

Mbushjet prej amalgami

Amalgami paraqet njenga materialet metehershme per mbushjen e dhembeve. Sot kur flitet per amalgamin mendohet per ateteargjendit.
Qekur filloi teperdoret nestomatologji, per efektet anesore eshteberepolemike. Nga fakti se amalgami permban njeperqindje temadhe tezhives, e cila paraqet rrezik per shendetin, ku per disa kjo eshtee mjaftueshme qeperdorimi i amalgamit tendalohet. Tetjeret potencojnese kjo sasi qeeshteneplomba prej amalgami konsiderohet po aq sa njeriu e konsumon chdo ditepermes ushqimit, dhe per njehelmim nga njesasi tetilleminimale as qemund teflitet.

chka eshteamalgami?

Amalgami paraqet aliazhe tezhives me metale tetjera. Amalgami prej argjendi i cili perdoret nestomatologji (pervechzhives) permban argjend (70%), kallaj (25%), baker dhe zink.

Cilat janeperparsitee amalgamit?

Amalgami per nga fortesia eshtesuperior nga tegjithematerialet per mbushje.
Amalgami nuk ndikon neprishjen e dhembit dhe indeve negoje. Materialet tjera per mbushje sichjanecement silikatet ndikojnenegativisht nepulpen e dhembit.
Mbushjet prej amalgami janejetegjate.
Vendosja nemenyreterregullt e amalgamit mund teqedrojemeshumese dhjetevite, duke parakaluar qendrushmerinee tegjithematerialeve tjera.

Cilat janemangesitee amalgamit?

Nuk ploteson anen estetike tembushjes. Shkelqimi i metaltei amalgamit, i cili erresohet mevoneme kalimin e kohes gjateqendrimit gjatenegoje, nuk ka shumeestetikedhe nuk perdoret nelinjen e dhembeve tecilet duken gjateqeshjes dhe foljes.
Amalgami ka karakter metalik. Neraste kur negojekemi konstruksione protetike me materjale tjera, dhe se janetembuluara me peshtyme, mund telajmerohet rrymegalvanike: kjo do tethotese mund ndonjeheretekemi negojeshije si temetalit, pak djegje dhe dhimbje tevogla.

Chfare te behet?

Asnjematerial per mbushje nuk ka teperkryer 100%. Amalgami ka perparesitedhe mangesitee tij tecilat duhet t'i marrim nekonsiderate gjatezgjedhjes setyre dhe nekonsulteme stomatologun pacienti vendos se chfaredo ti vendoset si material per mbushje.

Megjithate, parandalimi i kariesit, me mirembajtje terregullt tehigjienes dhe kontrolli i rregullt tek stomatologu eshtemenyra e vetme qeteanashkalohen problemet me sherimin.

Disa udhezime per nje diete te shendetshme 

Yndyrnat jane baze, ne shume procese te organizmit dhe jane nje forme e perqendruar e energjise. Marrja e tepruar e yndyrnave, mund te choje ne dhjamosje. Mishi, djathi, vaji i palmes, vaji i arres se kokosit, dhjamrat e kafsheve, vezet, peshqit, arrat, kane yndyrna te tretshme.

Fibrat luajne nje rol te rendesishem ne nje diete te shendetshem, ndihmojne levizjen e ushqimit ne aparatin e tretes, ndalojne kapsllekun, ndihmojne funksionimin e zorreve (parandalojne shqetesimet ne to), apendesitin, semundjet e zemres. Dritherat jane shume te pasura me fibra.

Vitaminat dhe kriperat minerale e ndihmojne trupin te ruaje formen e mire. Nje diete e mire duhet te siguroje te gjitha vitaminat dhe kriperiat minerale, qe jane shume te nevojshem per organizmin. Megjithate duhen vetem sasi te vogla, ato jane te pazavendesueshme.
Vitaminat dhe kriperat minerale veprojne se bashku. Kriperat minerale ndikojne ne strukturat kockore, krijimin e nje ekuilibri te sistemit ujor te organizmit, nervat dhe reagimet muskulare. Minerale te rendesishme jane kalciumi, fosfori, magnezi, hekuri, sulfuri, sodiumi, potasi dhe zinku. Disa vitamina si A, D, E, K, mund te maganizohen, kurse vitaminat C dhe B kompleks duhen marre rregullishte. Nese frutat dhe perimet gatuhen, vitaminat dhe kriperiat minerale humbasin shume nga cilesite e tyre. Zierja me avull eshte me e mire, sesa zierja e zakonshme. Mjafte vitamina permbajne edhe lekurat e frutave. 

 Te dishe te hash...

Ka disa lloj ushqimesh qe duhet te hahen te shoqeruara me te tjera, sepse keshtu behen me te dobishme per organizmin tone.
Studimet e bera, kane treguar se nese i ha karrotat e grira ne forme sallate, pa i hedhur vaj ulliri, mund te pakesosh sasine e kalorive qe merr, por humb marrjen e betakarotines qe eshte mjafte e vlefshme per trupin.

Vitamina A, ashtu sikurse dhe vitaminat D, E, K, absorbohen nga organizmi, vetem ne prani te yndurnave. Me perpara, konsiderohej e papershtatshme te bashkoheshin proteinat me karbohidratet. Por sot, mendohet se t`i shtosh llojeve te ndryshme te pastave (brumerave), pak fasule, bizele, apo thjerreza, plotesohen me mire nevojat proteinike te trupit. Por ka edhe ushqime, qe keshillohet te mos bashkohen gjate ngrenies. Keshtu psh. djathi, qe eshte i pasur me kalcium, kur hahet se bashku me mishin, pengon absorbimin e hekurit nga zorret.

Lakra e bardhe kur hahet me peshk, pengon absorbimin e jodit, qe permban peshku. Po ashtu, tanina qe permban chaji, pengon absorbimin e kalciumit qe ndodhet ne djathe, etj
 

Disa keshilla te shkurtera mbi shendetin 
 

Kujdes nga paracetamoli.
  -Shume tableta qe disa i gelltisin me shumice kunder kokedhembjeve, per qetesimin e dhembjes se dhembit dhe dhembjeve tjera, permbajne paracetamol. Ky analgjetik, mjaft mire e zavendeson aspirinen dhe eshte i pershtatshem per personat qe kane te thate ne lukth dhe per ata te te cilet here pas here paraqitet gjakredhja ne lukth. Por kujdes ! Paracetamoli demton veshkat. Keshtu, ata qe e shfrytezojne kane mundesi tri here me shume te semuren nga veshkat se ata qe nuk e perdorin barera qe nuk kane paracetamol.

Jogurti. Me sukses mund te evitoje barkqitjen tek femijet. Bakteret "mike" te jogurtit dhe prodhimeve te tjera qumshtore mund te pakesojne numrin e viruseve.

Rrahjet e shpeshta te zemres. Keni kujdes pas pirjes se disa kafeve me radhe ndjeni rrahje te shpeshta te zemres, eshte mire qe te kontrollohet melqia. Ne rastet kur keni probleme me funksionimin e melqise, kofeini i kafese grumbullohet ne gjak dhe keshtu fillojne te rrahurat e shpeshta te zemres.

Mungesa e vitamines A. Mungesa e vitamines A shkakton shkurtpamesi dhe verbimin e nates. Andaj, pos te tjerash hani majdanoz te fresket i cili eshte i pasur me vitaminen A, por permban edhe kalcium te nevojshem per elasticitetin e muskulatures se syve. Gjysem filxhani majdanoz ploteson nevojen ditore te organizmit me vitamine A.

Lendimet. Plaget e ndotura lani me uje te ftohte e pastaj dezinfektoni me jod dhe etil-alkool. Gerithjet e vogla mos i lidhni. Ato me mire sherohen ne ajer. Plaget pakez me te medha dhe ato qe ndeshen me rroba mbuloni me faster ose me fashe.Nderoni chdo 24 ore.
Flasterin do ta shkapni me lehte nga plaga nese kendet e tij me pare i keni lyer me benzine per heqjen e njollave. Per plage te renda duhet drejtuar mjekut. Nese vaksina e fundit kunder tetanusit eshte dhene para 5 vjeteve ajo duhet perseritur.

Dhembe te ri apo....

Chfare te bejme kur mungon nje dhemb? Te zevendesohet apo jo?
"Me siguri se duhet te zevendesohet edhe ate sa me shpejt... nese eshte dhembi perpara dhe nese shihet" do te thojne shumica.
Por chfare te behet me ata qe jane prapa?
Jane shume, tani nje me pak apo me shume... ndoshta nuk eshte edhe aq me rendesi?!
Qe t'i pergjigjemi kesaj pyetje duhet te dime funksionet kryesore te dhembeve ne vechanti. Dhembet perpara sherbejne per kafshimin e ushqimit, kurse ata prapa per pertypje dhe imtesimin e ushqimit. Dhembet prapa kane rendesi te madhe per stabilitet dhe funksionim te rregullt te 1/3 e nofulles se poshtme.Gjate gjithe dites dhembet e poshtem dhe siperm jane ne kontakt, te gjitha streset, emocionet dhe veshtiresite reflektohen me shtrengimin e dhembeve. Per kete eshte me rendesi se te gjithe dhembet prapa duhet te jene mire te vendosur dhe te jene ne numer te mjaftueshem. Me humbjen e nje dhembi funksioni i pertypjes mbetet si zinxhiri kur i humbet nje hallke, pervechkesaj me humbjen e nje dhembi, dhembet fqinj fillojne te levizin kah vendi i zbrazte qe ka mbeutur nga dhembi qe mungon. Per kete eshte e nevojshme te zevendesohet secili dhemb qe mungon. Dhembet mund t'i zevendesojme me kurore, ure apo edhe proteze.
Kurora eshte zevendesim i nje dhembi qe eshte i shkatrruar shume, ne te cilin ka mbetur se paku rrenja, ajo permison ngjyren, formen, pozicionin dhe madhesine e dhembit.
Ura ben zevendsimin e disa dhembeve te humbur, ata jane te perforcuar per dhembet fqinj nepermjet kurores. Shume paciente mendojne se eshte keq kur grryhen dy dhembe per te zevendesuar nje. Por kjo nuk eshte e vertete. Me gerryerjen e dhembit arrihet shume me pak dem se sa nga ajo kur mungon dhembi. Pervechkesaj me gerryerjen dhe vendosjen e kurores ne dhembet shtylle, ata mbrohen nga kariesi.
Protezat jane dhembe artificial te cilet zevendesojne plotesisht ose pjeserisht nofullen pa dhembe, dhe ndahen ne proteza totale dhe pjesore.
Protezat pjesore vendosen atehere kur nuk kemi mundesi te vendosim ure per shkak te pozicionit jo te rregullt te dhembeve tjere shtylle ne te cilen duhet te vendoset ura, kurse ato totale ne ato nofulla kur mungojne te gjithe dhembet.

Nderkohe sipas nje studimi te ri, disa simptoma te semundjeve veprojne sipas nje cikli biologjik, çka do te thote qe kuptimi ose njohja e ketij cikli mund te shpetoje jeten. Shpesh shtrohet pyetja perse shume raste te goditjeve ne zemer ndodhin ne oret e para te mengjesit. Mjekja Eileen Bastian thote se njerezit ndjejne dhimbje ne gjoks ne mengjes per nje arsye; Sepse gjaku eshte i trashe ne mengjes, thote ajo, presioni i gjakut eshte i larte dhe pulsi i shpejte. Te gjitha keto shtojne prirjet per goditje ne oret e para te mengjesit. Ky vezhgim ka krijuar nje baze te re shkencore. Shkencetaret thone se njerezit kane nje ore te brendeshme qe rregullon shume funskione si te rrahurat e zemres dhe prodhimin e hormoneve. Kjo ore e brendeshme, thone ata, perpiqet te qendroje ne nje hap me ritmin natyral te nates e dites, por ndonjehere ky ritem prishet dhe atehere shfaqen simptomat. Per shembull, Iren Gonzalez thote se çdo dite ne ore te caktuar ndjen dhimbje koke. Studimi tregon se dhimbjet e kokes zakonisht shfaqen nga ora 4 deri ne 6 pasdite, dhimbjet e mesit ne oret e mbremjes, ndersa acidi ne stomak grumbullohet gjate periudhes se gjumit. Shkencetaret thone se duke duke kuptuar ose njohur ciklin natyral te organizmit, kjo mund t’i ndihmoje mjeket per te rekomanduar ilaçin dhe menyren e pershateshme te trajtimit. Pra ne se goditjet ne zemer ka gjasa te ndodhin ne mengjes, atehere mjeku mund te rekomandoje qe ne mbremje te merren ilaçe per hollimin e gjakut. Per shembull, njerezit me Glaukoma, e ndjejne presionin me te larte ne sy ne mengjes, çka do te thote se nje vizite tek mjeku per keta pacienti do te ishte mire qe te planifikohej ne mengjes kur siptomat jane me te qarta.

Mikrovalet zbulojne kancerin.

Shkencetaret thone se mikrovalet jo gjithmone jane te rrezikeshme. Gjate provave klinike ata kane vene re se mikrovalet qe perdoren per ngrohjen e ushqimit aktualisht mund te parandalojne kancerin. Ne Takoma te shtetit Washington mjekja Lyn Clark po kryen disa prova klinike per kurimin e kancerit te gjirit. Kjo paciente thote se shpresat e sherimit jane te medha, qe nga fillimi i provave me mikrovale tumori i saj ka filluar te zvogelohet. Mikrovalet jane plot energji elektro magnetike. Eshte e njejta teknologji e perdorur nga sistemi i mbrojtjes me satelit. Energjia elektro magnetike ndonjehere eshte fajesuar si shktaktare e kancerit. Por teknologjia e re mjekesore i perqendron keto vale ne menyre qe te godasin vetem tumoret dhe asgje tjeter. Mjekja Lynn Clark beson se brenda 5 ose 10 vjeteve te ardhshem menyra me mikro vale mund te zevendesoje plotesisht metoden kirurgjike te heqjes se tumoreve. Kjo teknologji nuk kufizohet vetem me kancerin e gjirit. Ne shume klinike ne mbare vendin tani mikrovalet po provohen edhe kunder kancereve ne koke, melçi, prostat e ne lekure.

 Gripi eshte nje shoqerues i shpeshte i periudhes se dimrit. Por dalja e semundjes se Sarsit tani eshte bere shkak per nje dileme. Cili eshte ndryshimi midis gripit dhe shenjave fillestare te sarsit. Ndryshimi nuk eshte i madh, thone ekspertet, por megjithate askush nuk do qe simptomat e njeres te ngaterrohen me tjetren, veçanerisht tani qe mjeket mendojne se sarsi mund te rishfaqet perseri kete dimer. Per sarsin nuk ekziston ndonje vaksine, por per gripin po. Kjo eshte arsyeja qe zyrtaret e shendetesise i bejne thirrje popullates qe te vaksinohet. Madje edhe organizata boterore e shendetesise po ben thirrje per vaksinim kunder gripit veçanerisht te femijeve mbi 6 muaj, te pleqve, te punonjesve te shendetesise dhe personave qe vuajne nga semundje te tjera. Disa eksperte thone se gripi, madje edhe sarsi mund te luftohen me ushqim te mire dhe ushtrime fizike.

Bakteri i rrezikshem

Zyrtaret e shendetesise ne shtetin amerikan Xhorxhia po perpiqen te gjejne disa persona, te cilet pas nje darke te krishtlindjeve mendohet se jane prekur nga nje forme vdekjeprurese e semundjes ngjitese, Meningokokal. Tre femije qe ndodheshin ne ate darke tashme jane ne spital. Tre vjeçarja Anna Ros u semure nje jave pas darkes dhe vazhdon te jete e semure ne spital. I ati i saj thote se semundja u shfaq papritur ne prag te vitit te ri. Mjeket po e trajtojne vajzen me antibiotike dhe thone se gjendja e saj po permiresohet. Meningokola eshte i njejti lloj bakteri qe shkakton meningjitin, me perjashtim se ai prek gjakun. Shenjat e semundjes jane te vjellat, temperatura e larte, kruarje te lekures dhe ndryshime te gjendjes mendore. Simptomat shfaqen plotesisht pas disa ditesh ose edhe pas disa oresh.

Ndersa truri shperbehet ose zvogelohet pjesa e humbur zevendesohet me lengje, dhe shkencetaretr aktualisht masin ritmin e ketij ndryshimi, thote doktor Monty de Leon. Shkencetaret u perqendruan veçanerisht ne pjesen e ndermjetme te trurit, e cila eshte pergjegjesa per kujtesen. Ata zbuluan se ne 90 perqind te rasteve kjo pjese e trurit zvogelohet shume me teper tek personat qe me vone humbasin kujtesen. Por shkencetaret thone se kjo teknike e re e parashikimit te alzajmerit nuk mund te quhet plotesisht e provuar, pa dhene te njejtat rezultate edhe kur te perdoret ne grup mosha te tjera 40 e 50 vjeçare. Por cila eshte rendesia e kesaj teknike te re kur dihet se alzajmeri as mund te parandalohet dhe as mund te kurohet, te pakten tani per tani. Duke kuptuar me mire ndryshimet e veçanta ne tru kjo mund t’i ndihmoje shkencetaret per gjetjen e nje trajtimi te efektshem dhe ilaçeve me specifike qe mund te perdoren shume kohe perpara shfaqjes se simptomave. Statistikat tregojne se njerezit tani jetojne me gjate se ne te kaluaren, dhe kjo jetegjatesi i ben shkencetaret te mendojne se rastet e alcajmerit mund te behen me te shpeshta po te kihet parasysh se kjo semundje prek zakonisht personat e moshuar.

Ekspertet e shendetesise ne shtetin Kentaki po shqyrtojne mundesine e perdorimit te transplantimit te fytyres ne rastet me ekstreme. Kjo procedure do t’i lejonte mjeket te transplanonin lekuren e fytyres se nje personi te vdekur tek nje pacient, fytyra e te cilit eshte demtuar rende. Mjeket ne Luivill te shtetit Kentaki thone se nje operacion i tille nuk pritet te kryehet se shpejti, por ata jane duke shqyrtuar aspektet etike dhe psikologjike te kesaj procedure.

Doktor Gordon Tobin thote se çeshtjet teknike te operacionit kane perfunduar. Doktor Tobin eshte shef i pavionit te kirurgjise plastike prane spitalit te universitetit Luisville dhe anetar i grupit te kirurgeve qe po merret me kete çeshtje. Ai ka kryesuar ekipin e mjekeve qe ka kryer me suskes operacione per transplantimin e duarve. Doktor Tobin thote se çeshtja me e rendesishme tani eshte per te percaktuar nese nje operacion per transplanitimin e fytyres do te kishte pasoja fizike dhe mendore per pacientin. Doktor Tobin thote se ne rast te nje operacioni te tille transplantimi, lekura do te hiqej nga fytyra e nje personi te vdekur dhe do te transplantohej tek pacientet me fytyre jashtezakonisht te demtuar nga zjarri ose aksidente te tjera.

Ekspertet thone se ky lloj operacioni nuk do te perdorej per qellime kozmetike apo zbukurimi, por vetem per rastet kur fytyra e pacientit eshte demtuar jashtezakonisht rende. Doktor Tobin thote se operacionet e transplantimeve te fytyres do te jene te mundeshme brenda 5 vjeteve te ardheshme